ارزن

از نظر ترکیبات شیمیایی در ارزن رسمی(S .italica) در دانه های آن وجود یک گلوکوزید سمی، آلکالویید روغنی، لیزین ۴۳۴]، هیستیدین، آرژی نین و آمیلاز[۴۳۵] [روی*] تأیید شده است و در ارزن دانه درشت(Panicum .miliaceum) در دانه های آن فورمیک اسید[۴۳۶]، لینولئیک اسید، مارگاری نیک اسید[۴۳۷] و ریسین اولئیک اسید[۴۳۸] مشخص شده است، به علاوه دارای کولین، فیتوسترول، سیتوسترول ۴۳۹] و ویتامینهای A وB وC می باشد [روا*].

در هند از گیاه ارزن درشت برای معالجه سوزاک استفاده می شود و در بلوچستان در لورالایی نوعی نان از آن درست می کنند و در شوران برای معالجه سوزاک از آن استفاده می نمایند. در هندوستان در مورد ارزن رسمی معتفدند که دانه های آن مدر و قابض است و در استعمال خارجی ضماد آن در موارد روماتیسم مصرف می شود و همچنین به عنوان یک داروی محلی برای کاهش درد زایمان تجویز می گردد.
حکمای طب سنتی ایرانی جاورس را از نظر طبیعت سرد و خشک می دانند و معتقدند که قابض است و غذاییت چندانی ندارد. خوردن نان پخته آن اسهال را بند می آورد و مدر است و سقط جنین می نماید.
اسراف در خوردن آن خون را کثیف و سودایی و مجاری عروق را مسدود می نماید و از این نظر باید با روغن و شکر و حلواهای چرب خورده شود. اگر با شیر تازه پخته و خورده شود برای اشخاصی که خون زاید دارند مفید است و اگر دانه های آن را ساییده و با نمک مخلوط کرده و در کیسه ای بریزند و روی آن بنشینند برای بیرون آمدن معقد و پیچش در روده ها مفید است.
در مورد دخن نیز معتقدند که از نظر طبیعت سرد و خشک است و خواص آن شبیه جاورس، جز اینکه خشکی آن کمتر است. شکم را بند می آورد و مدر و قابض است و اگر دانه پوست گرفته آن را در شیر تازه پخته و بخورند برای نرم کردن سینه و تولید اسپرم مفید است ولی ایجاد گرفتگی مجاری عروق و سنگ مثانه می کند از این جهت باید با شکر و عسل خورده شود.
در چین از دانه های ارزن درشت، در درجه اول به عنوان غذا در خوراک استفاده می شود و از نظر دارویی معتقدند که خنک کننده و نرم کننده است. پخته آن را به عنوان ضماد برای فروکش کردن جوش و کورک و آبسه ها استعمال می نمایند.
جویده آن را در دهان روی زخم بچه ها می گذارند که التیام دهد. خاکستر آن را با روغن مخلوط کرده برای التیام زخم به کار می برند زخم خوب می شود بدون اینکه اثری در جای آن باقی بماند.
جوشانده ریشه و شاخه های آن را برای رفع وجود خون در ادرار در خانم‌ها تجویز می کنند به علاوه برای شستن تاول‌های پوست به کار می‌برند [استوارت . در هندوچین برای معالجه استسقا که علامت آن جمع شدن غیر طبیعی آب در فضای بین سلولی بافتهای بدن است استفاده می شود و به جای جوشانده در برخی موارد خاکستر ارزن را با الکل مخلوط کرده و برای معالجه وجود خون در ادرار زنها تجویز می نمایند.
[فوکود- کروست و پتلو**].
ارزن دانه ریز در اغلب کشورهای دنیا در سطح وسیعی کاشته می شود. در چین آن را تونیک و مدر می دانند [روا*]. و خنک کننده [هاو] و نرم کننده و قابض و در موارد وبا و اسهال و ناراحتی های وبائی و خونروی از بینی و برای التیام زخم‌های پنجه های خرس و ببرکاربرد دارد [استوارت] . در هندوچین آرد ارزن دانه ریز را با ملاس مخلوط کرده روی جوشها و کورکهای بچه ها می اندازند [کروست و پتلو**]. در اندونزی جوشانده ای که از له شده تخم ارزن دانه ریز درست می شود برای کاهش تب داده می شود [ورد رمان*].

leftاین گیاه از خانواده Gramineae می باشد و دارای انواع مختلفی است که دو نوع معروف آنکه در ایران نیز می رویند شرح داده می شود.

۱. «ارزن دانه درشت» یا «ارزن سفید» که در کتب طب سنتی «دخن» نوشته شده و به فرانسوی:Millet blanc وMillet Commun وGrand millet وMillet وMil و به انگلیسی Millet گفته می شود و نام علمی آن .Panicum miliaceum L است.

۲. «ارزن دانه ریز» و یا «ارزن رسمی» که «دخن ریز» نیز گفته می شود و در کتب طب سنتی با نام «دخن ریز» یا «جاورس» آمده است که همان معرب «گاورس» فارسی است. به فرانسوی Petit millet وMillet des oiseaux وMiliade و به انگلیسی Spiked millet نامیده می شود.

نام علمی آن .Panicum italicum L و مترادف آن Setaria italica (L .) P .Beauve وS .viridis sensu Stuart می‌باشد.

۱. ارزن رسمی گیاهی است یک‌ساله دارای ساقه ای افراشته که ارتفاع آن ۵۰ تا ۱۰۰ سانتی متر می شود. برگ‌های آن سبز، دراز، بدون دمبرگ، ساقه رادر بغل گرفته و نوک تیز و میوه های آن در اطراف انتهای محور گل دهنده به صورت خوشه مرکب و متراکم و دانه های آن ریز و کمی مسطح و به رنگ‌های مختلف است. ارزن رسمی گیاهی است متحمل و سازگار و ضمنا دیررس.

۲. ارزن دانه درشت گیاهی است یک‌ساله که ساقه آن قوی و افراشته و در قسمت پایین منشعب و شاخه دار، رنگ برگ‌های آن ساده سبز، خطی، دراز و نوک تیز می‌باشد. گل‌های آن خوشه ای باز و خمیده و دانه های آن برحسب واریته های مختلف، سیاه یا خاکستری و زرد و در آخر قرمز نیز می باشد. دانه های آن گرد است و ارتفاع ساقه آن ۳۰/ ۱- ۱ متر می باشد.

ارزن رسمی در آذربایجان و جنوب شرقی بلوچستان می روید و در مازندران و در یزد با نام «ارزن» و «گاورس» کاشته می شود.

ارزن دانه درشت یا دخن در آذربایجان، در کشتزارهای یام با نام «داری» و در اشتران کوه لرستان و همچنین در نواحی مرزی شرق در بادقیس و جنوب شرقی بلوچستان می روید.

ثبت نظر

ارسال

خواص گل سرخ در طب سنتی ایران

خواص گل سرخ در طب سنتی ایران

مدتی پیش، پس ازانتشار کتاب گیاهان دارویی منطقه سواد کوه،  که در آن به خواص ...

ادامه مطلب
درمان طبیعی آلرژی های فصلی

درمان طبیعی آلرژی های فصلی

گذشته از آلرژی های غذایی ، حساسیت های فصلی یا رینیت آلرژیک (Allergic Rhinitis) نیز ...

ادامه مطلب
 تاثیر آب گوجه فرنگی بر فشار خون و قلب و عروق

تاثیر آب گوجه فرنگی بر فشار خون و قلب و عروق

گوجه فرنگی از جمله گیاهانی است که همواره برای بدن انسان مفید بوده و کارشناسان ...

ادامه مطلب
قطره علف لیمو

قطره علف لیمو

اسانس علف لیمو اثرات غیرقارچی نویدبخشی داشت که منجر می‌شود تا نویسندگان اظهار کنند که ...

ادامه مطلب
آیا می‌توان توسط یوگا فشارخون را کاهش‌داد؟

آیا می‌توان توسط یوگا فشارخون را کاهش‌داد؟

تمرینات یوگا ذهن‌جسم را درمان می‌کند و می‌تواند اثرات گوناگونی برسلامتی انسان داشته‌باشد. حال پرسش ...

ادامه مطلب
اسانس شوید  و کاهش LDL

اسانس شوید و کاهش LDL

معتقد بودند دم‌کرده‌ی شوید از نفخ شکم، به‌ویژه در نوزادان، جلوگیری می‌کند. نوشیدن یک فنجان ...

ادامه مطلب
آلودگی هواو اضطراب دوران کودکی

آلودگی هواو اضطراب دوران کودکی

آلودگی هوا یکی از مشکلات و معضلات بهداشتی در جهان است که منجر به تشدید ...

ادامه مطلب
اثر خواب ناکافی روی قلب

اثر خواب ناکافی روی قلب

طی سال‌‌‌های اخیر، بررسی های گوناگون تاکید زیادی بر خطر کم خوابی و ارتباط آن ...

ادامه مطلب
موادغذایی سرشار از کلسیم برای وگان ها

موادغذایی سرشار از کلسیم برای وگان ها

وگانیسم یا گیاهخواری مطلق یک روش تغذیه و زندگی است که هدف آن حذف هر ...

ادامه مطلب
فواید روغن زیتون روی پوست

فواید روغن زیتون روی پوست

روغن زیتون محصول استخراج شدۀ اعجاب انگیز از زیتون و جزء اساسی رژیم غذایی مدیترانه ...

ادامه مطلب