افسنطین ها

سلسله: گیاهی

طبققه بندی نشده: گیاهان گلدار

رده: دو لپه ای ها

راسته: گل مینا

تیره: گل ستاره ای

درمنه و افسنطین نامی است که در زبان فارسی به اغلب قریب به اتفاق گیاهان جنس Artemisia که در ایران می رویند، گفته می شود. این گیاهان از خانواده Compositae تیره فرعی Radiae هستند، دارای گونه های مختلفی با نامهای متفاوت می باشند که اغلب آنها دارای برگهای تلخ و معطّر و خواص دارویی کم وبیش شبیه به هم می باشند. هریک از گونه های درمنه در کتب و اسناد و مدارک طب سنتی با نام خاصی ذکر شده و در ایران نیز با نامهای مخصوص و محلی شناخته می شود. در این کتاب شرح نام و مشخصات و خواص دارویی تعدادی از این گیاهان که مورد توجه در طب سنتی هستند، از جمله افسنطین کبیر، افسنطین بحری، شیح، برنجاسف و چند گونه دیگر آورده شده است.

در کتب طب سنتی و به فارسی با نامهای «افسنطین» و «ابسنطین» و «مروه» و «کشوثای رومی» و به عربی «خترق» و به هندی ولایتی افسنطین نامبرده می شود. به فرانسوی Absinthe وArmoise absinthe وGrande absinthe وHerbe saint وAbsinthe commune وAlvine وArmoise amere وHerbe aux vers و ... و به انگلیسی Worm wood وSage brush وAbsinth وAbsinthe گفته می شود.

گیاهی است از خانواده Compositae تیره فرعی Radiae نام علمی آن Artemisia absinthium L و نامهای مترادف آن Absinthium vulgare Lam . وA .officinale Brot . می باشد.

شلیمر نام علمی افسنطین کبیر راAbsinthium artemisia ذکر می کند که نامهای محلی آن در تبریز «قورت اودی» و در شمال ایران «خاراگوش» می باشد. و اضافه می نماید که این گیاه افسنطین کبیر در طالش در ارتفاعات کوههای آقولر و در گیلان بین رودبار و لاکه به فراوانی انتشار دارد و معتقد است که مصرف افسنطین کبیر را به عنوان داروی مؤثر ضد کرم روده و معده در ایران دکتر کورمک((Dr Cormack ، طبیب مخصوص عباس میرزا (ولیعهد)، آغاز کرد.

 

افسنطین کبیر یا افسنطین به طور کلی گیاهی است علفی، پایا و خیلی سازگار با شرایط نامساعد رویش. بلندی ساقه آن 1- 5/ 0 متر و دارای شاخه های متعدد خاکستری رنگ است. برگهای آن دارای بریدگی های خیلی عمیق به رنگ سفید نقره ای، پوشیده از تارهای نازک که در حقیقت غده های کوچکی هستند به شکل مو یا تار نازک دیده می شوند. گلهای آن زردرنگ که در یک مجموعه کاپی تول مدوّر و کروی در تابستان ظاهر می شوند. میوه آن خشک، کوچک و بدون کاکل است. از تمام اعضای گیاه بوی قوی و نافذی استشمام می شود. برگهای آن تلخ است. بوی آن طوری قوی است که قطعات کوچک برگ و گل گیاه اگر در گنجه لباس گذارده شود، موجب گریز حشرات و بید می شود.

افسنطین در مناطق مختلف اروپا، آسیا و در کشورهای ایران و هندوستان (کشمیر) و روسیه (سیبریه) انتشار دارد. در ایران در مناطق شمال در کوههای گیلان، طالش، آستارا، عمارلو و همچنین در دامنه های کم ارتفاع البرز تا 2500 متر ارتفاع و در دماوند می روید.

تکثیر آن از طریق کاشت بذر آن و یا با تقسیم کردن گیاه و کاشت آن در بهار انجام می گیرد. دامهایی که از این گیاه بخورند گوشت آنها یک مزه نامطبوعی می گیرد.

از نظر ترکیبات شیمیایی در گیاه افسنطین کبیر یک گلوکوزید تلخ به نام آبسنطین  و اسانس روغنی است. معمولا اسانس و گلوکوزید در غده های شبیه به مو و تار که سطح خارجی گیاه را پوشانده، یافت می شود. به علاوه یک ترکیب متبلور نیز در گیاه مشخص شده بنام ماده تویون ،که به همراه تویولو چند ماده دیگر، اسانس این گیاه را می سازند.

ماده تویون یک ستون است که معمولا ماده عامل گیاه سرو تبری است. این ماده در اسانس افسنطین نیز به مقدار زیاد وجود دارد و به نظر می رسد که عامل مضرّ موجود در برخی از لیکورهای افسنطین همین ماده است. منظور از لیکور در اینجا لیکور اشتهاآورAbsinthe است که سابقا در فرانسه تهیه می شد، ولی از سال 1915 تهیه و تولید و مصرف آن ممنوع گردیده است. معمولا سرشاخه های گلدار و گل و برگ گیاه در طب سنتی مصرف  دارد.

در هند از دم کرده گیاه افسنطین به عنوان ضد انگل شکم و تونیک در تبهای نوبه ای استفاده می شود. اثر ضد تب افسنطین در مورد تبهای نوبه ای از کیفین خیلی بیشتر است. افسنطین مدّر است و لذا در موارد آب آوردن نسوج تجویز می شود.افسنطین در رفع حالت قطع عادت ماهیانه زنان جوان که ناشی از ضعف مفرط یا رکود فعالیت رحم است، بسیار مؤثر است. دم کرده 50 گرم گل و سرشاخه های گلدار گیاه در 1000 گرم آب جوش به عنوان کمک به هضم غذا و رفع گاستریت و برای ازدیاد ترشح صفرا مفید است. افسنطین از نظر طبیعت طبق رأی حکمای طب سنتی گرم و خیلی خشک است. عصاره آن از نظر حرارت گرمتر از شاخه و برگ آن است. گل و تخم آن از نظر خواص از سایر قسمتهای گیاه قوی ترند.در مورد خواص آن معتقدند بازکننده مجاری و عروق است و اشتهاآور و مقوی و تونیک می باشد. قابض و تلخ است. مسهل صفرا و زردآب و سایر اخلاط تلخ که در معده جمع شده باشند، می باشد و با افتیمون و اسطوخودوس پاک کننده شکم و مسهل سودا است و برای سردرد، لقوه، سستی اعضا، رعشه، صرع، سکته، کابوس، سرگیجه، مالیخولیا، خواب آلودگی و بیماری های چشم، گوش، دهان، حلق، معده، کبد و دردهای اعصاب مفید است. آشامیدن دم کرده آن یا عصاره آن برای پاک کردن سینه از اخلاط و برای تقویت معده و کبد و طحال و روده ها و رحم و رکتوم و برای دفع کرمهای روده و درد بواسیر و مفاصل مفید است و به علاوه برای رفع درد معده و آوردن اشتهای طعام بسیار مؤثر است. اگر تا 10 روز هر روز صد گرم از آب دم کرده آن را بیاشامند برای آوردن اشتها که زوال آن از سردی بوده باشد و همچنین برای معالجه یرقان بسیار نافع است. خوردن دم کرده آن به تنهایی و یا با عسل و یا با افتیمون برای طحال بسیار نافع است. مالیدن دم کرده آن با سرکه برای درد مفاصل حاد و اگر دم کرده آن را با موم و روغن گل سرخ یا روغن حنا به صورت دم کرده یا به صورت ضماد بمالند، برای رفع درد تهیگاه، درد معده کهنه، کبد، بواسیر، شقاق رکتوم و درد رکتوم و سفتی رحم نافع است. شیاف آن با موم برای اخراج انواع کرم از شکم و شیاف آن با عسل در مهبل برای ازدیاد ترشح عادت ماهیانه مفید است.

خوردن دم کرده آن به تنهایی و یا با برنج و یا با عدس برای کشتن اقسام کرم معده و روده وهمچنین به عنوان مسهل نافع است. ضماد آن یا آشامیدن 50 گرم دم کرده آن برای گزیدگی عقرب نافع است. اگر با روغن زیتون مخلوط و به بدن بمالند مانع هجوم و گزیدن پشه ها می شود. گرد آن برای گریزانیدن حشرات مفید است. افسنطین برای دهانه معده مضّر است و ضرر مصرف عصاره آن بیشتر از مصرف خود گیاه است. و ایجاد سردرد می کند، از این نظر سردمزاجان آن را باید با انیسون و مصطکی و گرم مزاجان با شربت انار بخورند. مقدار خوراک از جرم گیاه 10 تا 5 گرم و در دم کرده تا 10 گرم است. اگر بخواهند گیاه را مستقلا به صورت گرد مصرف نمایند، برای رفع قبوضت شدید آن توصیه می شود که با روغن بادام آن را چرب نمایند.

مقدار خوراک از عصاره آن تا 4 گرم است. در فرانسه معمول است 15 گرم گل و سرشاخه های گلدار گیاه را در نیم لیتر سرکه سفید می ریزند و یک شب آن را روی آتش ملایم با درجه حرارت 30 درجه سانتی گراد، می خیسانند و سپس آن را صاف کرده و یک فنجان قبل از غذای ظهر می خورند، برای رفع سوءهاضمه و به عنوان مدّر مفید است البته کم کم باید درست شود که در موقع خوردن تازه باشد.

توجه: مصرف افسنطین باید در حد مجاز و زیر نظر پزشک و کارشناس گیاه درمانی باشد.

عصاره افسنطین: سرشاخه های گلدار و خشک افسنطین 1 واحد، آب مقطر جوش 8 واحد. شاخه ها را نرم کوبیده مدت 12 ساعت در 6 واحد از آب جوش دم کنند و با فشار صاف نمایند و تفاله را در باقی مانده آب جوش دم کنند و صاف نمایند و دو صاف شده را مخلوط کرده در حمام ماریه بقوام عصاره نرم تبخیر نمایند. مقدار خوراک آن 5/ 0 تا 5گرم است و به عنوان مقوی و محرّک و ضد کرم بسیار مؤثر است.

دم کرده افسنطین کبیر: سرشاخه های گلدار خشک افسنطین 4تا10 گرم- آب جوش 1000 گرم مدت یک ساعت دم کرده صاف نمایند و به تدریج میل نمایند (بطور متوسط یک لیوان یا240 گرم در روز)

تنطور افسنطین: سرشاخه های گلدار خشک افسنطین 1 واحد، الکل 60 درجه 5 واحد: شاخه ها را نیم کوب کرده مدت ده روز در الکل بخیسانند و صداف کنند و مقدار 5تا30گرم این تنطور را به طور پوسیون و یا مخلوط در سرکه رقیق مصرف کنند، مقوی و محرک و ضد کرم است.

 

معارف گیاهی حسین میرحیدر، دوره 8جلدی، جلد پنجم ، چاپ پنجم 1383 ، دفتر نشر فرهنگ اسلامی

ثبت نظر

ارسال

نظرات

کریمی

28 روز پیش

سلام ایا برایتان مقدور می باشد مقداری گیاه درمنه جهت چند بیمار ودر صورت لزوم جهت همکاری ارسال نمایید یزد 09133571464

آیا می‌توان توسط یوگا فشارخون را کاهش‌داد؟

آیا می‌توان توسط یوگا فشارخون را کاهش‌داد؟

تمرینات یوگا ذهن‌جسم را درمان می‌کند و می‌تواند اثرات گوناگونی برسلامتی انسان داشته‌باشد. حال پرسش ...

ادامه مطلب
اسانس شوید  و کاهش LDL

اسانس شوید و کاهش LDL

معتقد بودند دم‌کرده‌ی شوید از نفخ شکم، به‌ویژه در نوزادان، جلوگیری می‌کند. نوشیدن یک فنجان ...

ادامه مطلب
آلودگی هواو اضطراب دوران کودکی

آلودگی هواو اضطراب دوران کودکی

آلودگی هوا یکی از مشکلات و معضلات بهداشتی در جهان است که منجر به تشدید ...

ادامه مطلب
اثر خواب ناکافی روی قلب

اثر خواب ناکافی روی قلب

طی سال‌‌‌های اخیر، بررسی های گوناگون تاکید زیادی بر خطر کم خوابی و ارتباط آن ...

ادامه مطلب
موادغذایی سرشار از کلسیم برای وگان ها

موادغذایی سرشار از کلسیم برای وگان ها

وگانیسم یا گیاهخواری مطلق یک روش تغذیه و زندگی است که هدف آن حذف هر ...

ادامه مطلب
فواید روغن زیتون روی پوست

فواید روغن زیتون روی پوست

روغن زیتون محصول استخراج شدۀ اعجاب انگیز از زیتون و جزء اساسی رژیم غذایی مدیترانه ...

ادامه مطلب
راهکارهای درمان طبیعی در ورم‌مفاصل پسوریاتیک

راهکارهای درمان طبیعی در ورم‌مفاصل پسوریاتیک

زنان باردار و شیرده ، افراد دیابتی ، بیماران دارای فشارخون و افراد دچار اختلال ...

ادامه مطلب
زیتون

زیتون

از عملکردهای مهم زیتون ، مسدود نمودن گیرنده های خاصِ هیستامینی (گیرنده های H1 ) ...

ادامه مطلب
تاثیر استفاده از گوشی های همراه هوشمند در کودکی

تاثیر استفاده از گوشی های همراه هوشمند در کودکی

افزایش میزان استفاده از تلفن های هوشمند همراه (Screen Time) با افزایش خطر چاقی و ...

ادامه مطلب
از گیاهخواری چه میدانید؟

از گیاهخواری چه میدانید؟

بر اساس آخرین پژوهشها، رژیم‌های غذایی سالم و مبتنی بر گیاهخواری از جمله عوامل طول ...

ادامه مطلب