ازملک(ها)

سلسلسه:   گیاهان

زیر سلسله: گیاهان آوندی

فراشاخه:     گیاهان دانه دار

شاخه:         گیاهان گلدار

راسته:          تک لپه ای

زیرراسته:      لیلیده

رده:              لیلیال

تیره:          Smilacaceae  

جنس:        Smilax

L1753                                                                                                                                                     

گونه ها:     حدود 300 تا 350

نام مترادف: Nemexia  

ازملک smilax جنسی شامل حدود 300 تا 350 گونه است که در مناطق معتدل، حاره و تحت حاره می روید. به عنوان مثال در چین حدود 80 گونه از این گیاه وجود دارد (39 مورد بومی) حال آنکه 20 مورد آن در آمریکای شمالی و شمال مکزیک می روید. (1) این گیاهان گلدار و بالا رونده و بسیاری از آنها دارای شاخه چوبی و یا خاردارند. تیره تک لپه ای smilacaceae بومی تمامی مناطق حاره و معتدل گرم جهان است. نام های رایج این گیاهان عبارتند از:

Catbriers

Greenbriers

Prickly-ivys

Smilaxes

سارساپاریلا sarsaparilla که به Zarzaparilla و sarspaillaهم معروف است نامی است که اختصاصا برای smilax regelii جامائیکایی به کار می رود و اصطلاحی است که به ویژه برای تمامی گونه های آمریکائی به کار گرفته می شود. گاهی گونه های غیر چوبی از جمله عشیه علفی صاف (smilax herbacea) را به عنوان جنس Nemexiaاز سایرین جدا می کنند. گیاهان اخیرا با نام مبهم carrion flowers می شناسند.

نام علمی این گیاهان از اسطوره یونانی Krokusو Smilax که یک نمف بود گرفته شده است . اگرچه این اسطوره به  اشکال مختلف شرح داده شده ولی همیشه در اطراف داستان عشق ناکام و اندوه بار مردی زمینی که به یک گل تبدیل شد و یک نمف جنگلی که به درخت تاک مبدل شد می گردد.(2)



منابع

1-Flora of North America Editorial Committee (FNAEC) (ed.) (2002): 1. Smilax. In: Flora of North America North of Mexico (Vol. 26: Magnoliophyta: Liliidae: Liliales and Orchidales): 14, 468–469, 474, 477. Oxford University Press. ISBN 0-19-515208-5 HTML full text

2- Mifsud, Stephen (2002): Wild Plants of Malta & Gozo – Mediterranean Smilax. Retrieved 2008-OCT-02.

3- گیاهان معجزه ساز دکتر فرخ سیف بهزاد چاپ اول 1389 انتشارات تهران

 

 

ازملک ها به خودی خود به صورت بوته رشد می کنند ودر زمین به صورت قطعات متراکم غیر قابل نفوذ درمی آیند. این گیاهان روی درختان و سایر گیاهان تا بلندی 10 متر رشد می کنند و با قلاب خاردار خود به تنه و شاخه درختان آویزان می شوند. در این جنس هم گیاهان همیشه سبز وجود دارد  و هم گیاهان برگ ریز. برگ ها به شکل قلب بوده در گونه های مختلف از 4 تا 30 سانتی متر طول دارند.

ازملک گیاهی دو پایه است . اما فقط حدود یک به سه پرگنه های این گیاهان ،هر دو جنس دیده می شود. این گیاهان در خرداد و تیر به صورت خوشه ای گلهای سفید/ سبز می دهند. اگر گرده افشانی انجام شود، در گیاه یک میوه سته قرمز روشن تا آبی مایل به سیاه کروی به قطر تقریبی 5 تا 10 میلی لیتر پدید می آید که در پائیز می رسد.

 

این میوه قوامی لاستیکی و تخمی بزرگ و کروی در مرکز دارد. میوه ها در سراسر زمستان سالم باقی می مانند تا پرندگان و حیوانات از آنها به عنوان غذا استفاده کنند. سپس دانه های میوه بدون تغییر از حیوانات دفع می شوند و از آنجا که بسیاری از کلنی ها (پرگنه) ی ازملک از یک کلون ترکیب یافته اند و به وسیله ریزوم انتشار یافته اند در نتیجه ممکن است هر دو جنس در یک منطقه موجود نباشد و در نتیجه میوه ای به وجود نیاید.

ازملک از جمله گیاهانی است که در برابر صدمه بسیار مقاوم است و حتی پس از قطع یا سوزانده شدن دوباره رشد می کند. این امر و نیز انتشار دانه توسط پرندگان و حیوانات سبب شده است  که نتوان به سادگی از شر این گیاه خلاص شد. این گیاهان در جنگل های مرطوب و در خاکی با pH میان 5 و 6 بهتر می رویند. دانه ها در صورتی که در سرما و یخبندان قرار گیرند بهتر رشد می کنند.

به غیر از میوه که غذای خوبی برای پرندگان و سایر حیوانات در زمستان است گیاهان ازملک برای بسیاری از حیوانات دیگر، حکم سرپناه دارند. صفحات تیغ دار این گیاهان به طور موثر جانوران کوچک را در برابر صیادان بزرگتری حفظ می نمایند که نمی توانند وارد گوریدگی خاردار این گیاهان شوند. گوزن و سایر پستاندارن علفخوار از برگهای این گیاهان تغذیه می کنند. همچنین عده ای از جانوران بی مهره مانند پروانه ها هم از برگ و هم از شهد گل های گیاه سود می برند.

 

 

 

ازملک ها به خودی خود به صورت بوته رشد می کنند ودر زمین به صورت قطعات متراکم غیر قابل نفوذ درمی آیند. این گیاهان روی درختان و سایر گیاهان تا بلندی 10 متر رشد می کنند و با قلاب خاردار خود به تنه و شاخه درختان آویزان می شوند. در این جنس هم گیاهان همیشه سبز وجود دارد  و هم گیاهان برگ ریز. برگ ها به شکل قلب بوده در گونه های مختلف از 4 تا 30 سانتی متر طول دارند.

ازملک گیاهی دو پایه است . اما فقط حدود یک به سه پرگنه های این گیاهان ،هر دو جنس دیده می شود. این گیاهان در خرداد و تیر به صورت خوشه ای گلهای سفید/ سبز می دهند. اگر گرده افشانی انجام شود، در گیاه یک میوه سته قرمز روشن تا آبی مایل به سیاه کروی به قطر تقریبی 5 تا 10 میلی لیتر پدید می آید که در پائیز می رسد.

 

 

 

این میوه قوامی لاستیکی و تخمی بزرگ و کروی در مرکز دارد. میوه ها در سراسر زمستان سالم باقی می مانند تا پرندگان و حیوانات از آنها به عنوان غذا استفاده کنند. سپس دانه های میوه بدون تغییر از حیوانات دفع می شوند و از آنجا که بسیاری از کلنی ها (پرگنه) ی ازملک از یک کلون ترکیب یافته اند و به وسیله ریزوم انتشار یافته اند در نتیجه ممکن است هر دو جنس در یک منطقه موجود نباشد و در نتیجه میوه ای به وجود نیاید.

ازملک از جمله گیاهانی است که در برابر صدمه بسیار مقاوم است و حتی پس از قطع یا سوزانده شدن دوباره رشد می کند. این امر و نیز انتشار دانه توسط پرندگان و حیوانات سبب شده است  که نتوان به سادگی از شر این گیاه خلاص شد. این گیاهان در جنگل های مرطوب و در خاکی با pH میان 5 و 6 بهتر می رویند. دانه ها در صورتی که در سرما و یخبندان قرار گیرند بهتر رشد می کنند.

به غیر از میوه که غذای خوبی برای پرندگان و سایر حیوانات در زمستان است گیاهان ازملک برای بسیاری از حیوانات دیگر، حکم سرپناه دارند. صفحات تیغ دار این گیاهان به طور موثر جانوران کوچک را در برابر صیادان بزرگتری حفظ می نمایند که نمی توانند وارد گوریدگی خاردار این گیاهان شوند. گوزن و سایر پستاندارن علفخوار از برگهای این گیاهان تغذیه می کنند. همچنین عده ای از جانوران بی مهره مانند پروانه ها هم از برگ و هم از شهد گل های گیاه سود می برند.

 

 

 

 

از عصاره ریشه بعضی انواع و به طور قابل توجه سارساپاریلای جامائیکا یک نوشیدنی و یک چای Babaroot تهیه می شود از دو گونه Sdomingensisو S.haranensis به عنوان نوشابه سنتی کوبائی شبیه سودا استفاده می شود که Pru نام دارد. از این ریشه ها در تهیه سوپ یا خورش استفاده می شود که دارای طعم مارچوبه است و میوه را نیز می توان به صورت خام یا پخته مصرف نمود. در چین از یک اسنک معروف در منطقه پکن به صورت پن کیک استفده می شود که Fuling jiabingنام دارد.

 از S glabra در طب گیاهی چین استفاده می شود. این گیاه در یک دسر رویایی چین موسوم به guilinggo به صورت ژله مصرف می شود.

پودر ریشه سارساپاریلای جامائیکارا Rad، Sarzae، Jam می نامند و در داروخانه ها وجود دارد و به عنوان علاج نقرس در کشورهای آمریکای لاتین مورد استفاده است. سارساپاریلای جامائیکا حاوی حداقل چهار فیتواسترول از دسته پروژسترون است و گیاه پزشکان از آن به عنوان داروی سندرم پیش از قاعدگی استفاده می کنند. به نظر می رسد این دارو برای خانم های حدود 35 سال سن در موارد ناراحتی های پیش از یائسگی بسیار موثر است. از فرآورده های ازملک مانند ازملک چینی برای درمان بیماری های جلدی ناشی از عدم تعادل هورمون ها از جمله پسوریازیس و درماتیت سبوره ئیک استفاده می شود. در کتاب گیاهان طبی Kohler در مورد سارساپاریلای آمریکا صحبت شده است ولی در حدود 1590 ، ادیب و حکیم ایرانی به نام عماد الدین محمودبن مسعود شیرازی خواص طبی چوب چینی را به ویژه در سیفیلیس شرح داده است.

دایوشنین diosgenin، یکی دیگر از ساپونین های استروئیدی است که وجود آن در S.menispermoidea گزارش شده است. سایر ترکیبات فعال گزارش شده از انواع مختلف ازملک عبارتند از parillin، سارساپیک اسید، سارساپوژنین و سارساپونین.

 

این جنس به چند دسته تقسیم می شود.

دسته Smilax شامل بوته های خاردار و چوبی منطقه معتدل آمریکای شمالی

دسته Nemexia شامل گیاهان علفی بدون خار.

در زیر بخشی از لیست این گونه ها دیده می شود.

 

 

ازملک ( گونه ها) Smilax

نام دیگر sarsaparilla

تیره: لاله

بخش مورد استفاده: ریشه، ریزوم

اجزای سازنده: ساپونین ها saponin بر اساس آگلیکون های سارساپوژنین sarsapogenin و اسمیلاژنین Smilagenin، بتا سیتوسترول β-Sitosterol، استیگماسترول Stigmasterol و گلوکوزیدهای شان(1)

آثار: اصلاح کننده، آنتی روماتیک، معرق، مدر.

موارد مصرف: سارساپاریلا یکی از گیاهان اصلاح کننده با کاربرد گسترده است. از این گیاه می توان برای حمایت مناسب عملکرد تمام بدن و نیز اصلاح مشکلات منتشر سیستمی مانند بیماری های جلدی و روماتیسمی استفاده کرد مثل پسوریازیس به ویژه وقتی با آغالش همراه است. سارساپاریلا را باید به عنوان بخشی از درمان وسیع تر برای روماتیسم مزمن در نظر داشت که به ویژه در آرتریت روماتوئید سودمند است.

استفاده از این گیاه برای خنازیر ،سیفلیس ثانوی، بیماری جلدی و حالات نقرسی و روماتیسمی توصیه شده است(2)

ملاحظات ایمنی. مصرف توام سارساپاریلا و دیگوکسین سبب افزایش جذب گلیکوزیدهای دیگوکسین می شود.

فرآورده ها و مقدار خوراک.مقدار خوراک تنتور برابر 1 تا 2 میلی لیتر سه بار در روز است (1به5 در 60%) . برای تهیه جوشانده، 2 تا 4 قاشق چای خوری ریشه را در یک فنجان آب ریخته، جوش آورده و به مذت 10تا 15 دقیقه با حرارت کم حرارت می دهند. این مقدار را 3 بار در روز مصرف می کنند. در فارماکوپه گیاهی انگلیس مصرف 1تا4 گرم گیاه خشک یا 8 تا 15 گرم عصاره مایع ( 1 به 1 در 20% الکل و 10% گلیسیرین) 3 بار در روز توصیه شده است.

 

                                                                                                











منابع


1-wren Rc. Potters New cyclopedia of Botanical Drugs and Preparations, 8th ed

2- Elling Wood: from Ellingwood, Finley ,American Materia Medica, therapeutics and pharmacognosy 1898.Reprint, Sandy, 6R:Eclcctic Medical publications,1983

3- Sarsaparilla in Herbal Medicine: A Guide for Health- care Professional

ثبت نظر

ارسال

خواص گل سرخ در طب سنتی ایران

خواص گل سرخ در طب سنتی ایران

مدتی پیش، پس ازانتشار کتاب گیاهان دارویی منطقه سواد کوه،  که در آن به خواص ...

ادامه مطلب
درمان طبیعی آلرژی های فصلی

درمان طبیعی آلرژی های فصلی

گذشته از آلرژی های غذایی ، حساسیت های فصلی یا رینیت آلرژیک (Allergic Rhinitis) نیز ...

ادامه مطلب
 تاثیر آب گوجه فرنگی بر فشار خون و قلب و عروق

تاثیر آب گوجه فرنگی بر فشار خون و قلب و عروق

گوجه فرنگی از جمله گیاهانی است که همواره برای بدن انسان مفید بوده و کارشناسان ...

ادامه مطلب
قطره علف لیمو

قطره علف لیمو

اسانس علف لیمو اثرات غیرقارچی نویدبخشی داشت که منجر می‌شود تا نویسندگان اظهار کنند که ...

ادامه مطلب
آیا می‌توان توسط یوگا فشارخون را کاهش‌داد؟

آیا می‌توان توسط یوگا فشارخون را کاهش‌داد؟

تمرینات یوگا ذهن‌جسم را درمان می‌کند و می‌تواند اثرات گوناگونی برسلامتی انسان داشته‌باشد. حال پرسش ...

ادامه مطلب
اسانس شوید  و کاهش LDL

اسانس شوید و کاهش LDL

معتقد بودند دم‌کرده‌ی شوید از نفخ شکم، به‌ویژه در نوزادان، جلوگیری می‌کند. نوشیدن یک فنجان ...

ادامه مطلب
آلودگی هواو اضطراب دوران کودکی

آلودگی هواو اضطراب دوران کودکی

آلودگی هوا یکی از مشکلات و معضلات بهداشتی در جهان است که منجر به تشدید ...

ادامه مطلب
اثر خواب ناکافی روی قلب

اثر خواب ناکافی روی قلب

طی سال‌‌‌های اخیر، بررسی های گوناگون تاکید زیادی بر خطر کم خوابی و ارتباط آن ...

ادامه مطلب
موادغذایی سرشار از کلسیم برای وگان ها

موادغذایی سرشار از کلسیم برای وگان ها

وگانیسم یا گیاهخواری مطلق یک روش تغذیه و زندگی است که هدف آن حذف هر ...

ادامه مطلب
فواید روغن زیتون روی پوست

فواید روغن زیتون روی پوست

روغن زیتون محصول استخراج شدۀ اعجاب انگیز از زیتون و جزء اساسی رژیم غذایی مدیترانه ...

ادامه مطلب