سیب زمینی شیرین ‮(‬یام وحشی‮)‬

سلسله:                ‬گیاهی

طبقه‌بندی نشده:    ‬نهان‌دانگان

طبقه‌بندی نشده:    ‬تک‌لپه‌ای

رده‮‬:                       دیوسکورآل
                       Dioscoreales

تیـره:                     دیوسکورآسه
‮‬                      Dioscoreaceae

جنـس‮‬:                  دیوسکورآ
                        Dioscorea‭

جنس‌دیوسکورآ از تیره‌ی دیوسکورآسه دارای بیش از ‮٠٠٦ ‬نوع گیاه گلدار است که بومی مناطق حاره و معتدل گرم جهان است. اکثریت گونه‌های این جنس در مناطق حاره می‌رویند اما تعداد اندکی هم در آب و هوای معتدل رشد می‌کنند‮. ‬این جنس به نام پزشک و گیاه شناس یونان باستان دیوسکــوریـدس به این نـام شناخته می‌شود‮.‬

بعضی انواع این گیاه به نام یام شناخته می‌شوند و در مناطق حاره از نظر محصولی که به بار می‌آورند اهمیت دارند‮. ‬بسیاری از انواع سیب‌زمینی شیرین،‮ ‬وقتی تازه مصرف شوند،‮ ‬سمی هستند ولی می‌توان آنها را سم‌زدایی و مصرف نمود‮. ‬این گیاهان در آفریقا،‮ ‬آسیا و اقیانوسیه می‌رویند‮.‬
انواع معروف سیب‌زمینی شیرین عبارتند از‮:‬

• Dioscorea alata L‭.‬‮
• Dioscorea althaeoides Knuth
• Dioscorea altissima Lam‭.‬
• Dioscorea aspersa Prain‭ &‬ ‭‬Burkill
• Dioscorea balcanica Kosanin
• Dioscorea banzhuana C.P’ei‭ & ‬C.T.Ting
• Dioscorea belophylla Voigt ex Haines
• Dioscorea benthamii Prain‭ & ‬Burkill
• Dioscorea bicolor Prain‭ &‬ ‭Burkill
• Dioscorea biformifolia C.P’ei‭ & ‬C.T.Ting
• Dioscorea birmanica Prain‭ & ‬Burkill
• Dioscorea bulbifera L‭.‬
• Dioscorea cayenensis
• Dioscorea chingii Prain‭ &‬ ‭‬Burkill
• Dioscorea cirrhosa Lour‭.‬
• Dioscorea collettii Hook.f‭.‬
• Dioscorea cumingii Prain‭ & ‬Burkill
• Dioscorea decipiens Hook.f‭.‬
• Dioscorea delavayi Franch‭.‬
• Dioscorea deltoidea Wall.ex Kunth
• Dioscorea dumetorum
• Dioscorea elephantipes
• Dioscorea esculenta
• Dioscorea esquirolii
• Dioscorea exalata
• Dioscorea floridana Bartlett
• Dioscorea fordii
• Dioscorea futschauensis
• Dioscorea garrettii
• Dioscorea glabra
• Dioscorea gracillima
• Dioscorea hastifolia
• Dioscorea hemsleyi
• Dioscorea hispida
• Dioscorea  japonica‭   
Shan yao‭ ‬‮(‬به زبان چینی‮)‬‭‬
• Dioscorea kamoonensis
• Dioscorea linearicordata
• Dioscorea martini
• Dioscorea  melanophyma
‭‬Burkill‭ & ‬Prain
• Dioscorea menglaensis
• Dioscorea mexicana
• Dioscorea nipponica
• Dioscorea nitens
• Dioscorea  opposita‭    
Shan yao‭ ‬‮(‬به زبان چینی‮)‬
• Dioscorea panthaica
• Dioscorea pentaphylla
• Dioscorea persimilis
• Dioscorea poilanei
• Dioscorea polygonoides
• Dioscorea polystachya ‭‬Turczaninow
• Dioscorea preussii
• Dioscorea quinqueloba
• Dioscorea rotundata
• Dioscorea sansibarensis Pax
• Dioscorea scortechinii
• Dioscorea simulans
• Dioscorea sinoparviflora
• Dioscorea spongiosa
• Dioscorea subcalva
• Dioscorea sylvatica
• Dioscorea tentaculigera
• Dioscorea tenuipes
• Dioscorea tokoro
• Dioscorea transversa
• Dioscorea trifida
• Dioscorea velutipes
• Dioscorea villosa L‭.‬
• Dioscorea wallichii
• Dioscorea xizangensis
• Dioscorea yunnanensis
• Dioscorea zingiberensis

بعضی انواع این گیاه را یام می‌نامند‮.‬
نام‌های انگلیسی‮:‬

wild yam
china root
colic root
rheumatism root
devils bones
yuma
mexicansk yams

از ریزوم و ریشه‌ی گیاهان استفاده دارویی می‌شود‮.‬
گیاهی که با نام‌های دیوسکورآ،‮ ‬سیب‌زمینی شیرین و یام وحشی شناخته می‌شود گیاهی پایا،‮ ‬علفی و‮ ‬غده‌دار است،‮ ‬باریک و پیچان و دارای ساقه‌ای چوبی قرمز متمایل به قهوه‌ای است که بلندای آن به ‮٢ ‬تا‮٢١‬متر می‌رسد‮. ‬برگها به صورت مارپیچ آرایش یافته،‮ ‬قرینه بوده و به شکل قلب پهن هستند‮. ‬گلها جلب توجه نمی‌کنند و به رنگ سبز مایل به زرد یا سبز مایل به سفید بوده و ‮٦‬ گلبرگ دارند‮. ‬گلها بیشتر دوپایه و گیاه‌نر و ماده جدا است ولی بعضی انواع گیاه،‮ ‬یک پایه است و گلهای نر و ماده در یک گیاه دیده می‌شود‮. ‬میوه‌‌ی گیاه در بسیاری از گونه‌ها پوشینه و در اندکی از گونه‌ها به صورت سته‌ی نرم است‮.‬
ریزوم‌های گیاه طویل،‮ ‬منقوط،‮ ‬دگمه‌دار و چوبی هستند‮. ‬ریزوم‌ها دارای پیچ و خم بوده و از کنار شاخه دارند و روی آنها جوشگاه ساقه دیده می‌شود (‮١) ‬و زبر و متمایل به زرد هستند (‮٢). ‬در سطح مقطع ریزوم،‮ ‬صفحات چوبی سفت زردرنگ و نامنظم دیده می‌شود که ‮٣×١ ‬سانتی‌متر بوده و رشته‌هایی از ریشه‌ی لیفی در آنها وجود دارد (‮٣). ‬از نظر مزه،‮ ‬تلخ،‮ ‬تند و بدون بو هستند(‮٤‬و‮٥).‬
گفته شد که بیش از‮٠٠٦ ‬گونه در جنس دیوسکورآ وجود دارد که از جمله بعضی انواع موسوم به یام خوراکی هستند‮. ‬از میان یام‌های دارویی،‮ ‬نوع‮ ‬Dioscorea villosa‮ ‬و گاهی‮ ‬hirticaulis‮ ‬در فارماکوپه‌های انگلیس ذکر شده‌اند(‮٦). ‬نام دیوسکورآ‌ویلوزا،‮ ‬spiculiflora‮ ‬و‮‬ floribunda‮‬ در فارماکوپه‌ی آمریکا(‮٧) ‬نوع ‮‬D.opposita‮ ‬‭(‬batatas‭)‬‮‬ در فارماکوپه‌ی چین(‮٨) ‬و نوع ژاپونیکا در متون ژاپنی آمده است(‮٩). ‬موارد استفاده‌ی تمامی این انواع یام مشابه است ولی آن انواعی که در طب سنتی چین به کار می‌روند دارای آثار اضافی هستند‮. ‬آثار کاردیوتونیک نوع‮ ‬nipponica‮‬ و‮‬caucasia‮‬ برای گونه‌های شایعی که در طب گیاهی‮ ‬غرب استفاده می‌شود گزارش نشده است‮.‬
نوع‮ ‬transversa‮ ‬یا‮ ‬punctata،‮ ‬نوعی یام استرالیا است که به صورت موضعی در سرطان پوست به کار می‌رود(‮٠١).‬

 

 

 

از دوران آزتک‌ها یام وحشی در مکزیک مورد استفاده بوده و در درمان بیماری‌های روماتیسمی و به عنوان ضددرد استفاده می‌شد و نیز در آمریکای مرکزی برای رفع دردهای قاعدگی،‮ ‬تخمدان و زایمان مورد استفاده بوده است(‮٨). ‬از یام وحشی در طب سنتی برای قولنج صفراوی و تهوع بارداری و برای بیماری‌های اسپاسمودیک مانند کرامپ،‮ ‬سرفه و سکسکه‮ (١١) ‬و نیز برای پیشگیری از سقط زودرس (‮٢١) ‬استفاده می‌شده است‮. ‬عده‌ای از پزشکان این گیاه را شل کننده‌ی عمومی می‌دانستند و ادعا می‌کردند،‮ ‬مصرف گیاه سبب آرامش دستگاه عصبی خودکار شده به بروز آثار مفید در روده منتهی می‌شود(‮٣١). ‬ساپونین‌های استروئیدی،‮ ‬منشا اصلی دیوسین‮‬ dioscin‮‬ مورد استفاده برای تولید قرص خوراکی جلوگیری از بارداری و سایر هورمون‌های استروئیدی بوده است(‮٨).‬

گلیکوزیدهای ساپونینی یکی از موثرترین مواد‌ فعال این جنس از گیاهان به شمار می‌روند‮. ‬از این مواد بیشتر به عنوان سم ماهی استفاده می‌شود و در تزریق داخل وریدی ممکن است سبب همولیز گردند ولی به علت بزرگ بودن ملکول از دیواره روده‌ی عبور نمی‌کنند‮. ‬پس از مصرف خوراکی،‮ ‬باکتری‌های طبیعی روده،‮ ‬ملکول گلوکز را می‌شکنند و ساپوژنین‮‬sapogenin‮‬ (آگلیکون‮) ‬دیوسژنین‮ ‬ diosgenin‮‬ را برجای می‌گذارند که جذب می‌شود‮.‬
طی یک فرآیند تجارتی برای ساخت هورمون‌های استروئیدی،‮ ‬دیوسژنین از مواد اولیه‌ی گیاه به دست می‌آید‮. ‬یکی از روشهای تهیه،‮ ‬مجاور کردن یام با اسیدمعدنی برای هیدرولیز کردن گلیکوزیدها و سپس صاف کردن باقی ماده‌ی اولیه است‮. ‬سپس بخش محلول را خنثی کرده،‮ ‬شسته و با یک حلال‮ ‬غیرقطبی‮ (‬مانند اتر نفت یا تولوئن‮) ‬مجاور می‌کنند و دیوسژنین را خارج می‌نمایند‮ (٢‬صفحه‮٣٢١).‬
گفته می‌شود آلکالوئیدهای موجود درگیاه جزء موثر مسوول تاثیر گیاه برمعده است(‮٤١).‬
یام خودروی مکزیک به نام های‮ ‬D‭. ‬floribunda‮‬ و‮‬D‭. ‬composita‮ ‬دارای بیشترین مقدار دیوسژنین بوده و به مصارف تجارتی می‌رسد (‮٥١) ‬مواد موثر موجود در یام وحشی عبارتند‌از‮:‬
آلکالوئیدها،‮ ‬بتاسیتوسترول،‮ ‬بوتوژنین‮ ‬botogenin،‮ ‬دیودنین‮ ‬diodenin،‮ ‬دیوسین‮ ‬dioscin،‮ ‬دیوسکورین‮ ‬dioscorine‮ ‬فیتوسترول،‮ ‬رزین،‮ ‬گلیکوزیدهای ساپونین،‮ ‬نشاسته،‮ ‬ساپونین‌های استروئیدی،‮ ‬استیگماسترول‮ ‬stigmasterol،‮ ‬تانن،‮ ‬تاراکسرول‮ ‬taraxerol،‮ ‬تریلین‮. ‬trillin

ـ ‬فعالیت ضدالتهاب
اثر آنتی فلوژیستیک ساپونین‌ها به اثبات رسیده است‮.‬
‮ـ ‬فعالیت قلب و عروق
آثار سودمند‮ ‬D.nipponica‮ ‬و‮‬ D.caucasia‮‬ بر دستگاه قلب و عروق ثابت شده است‮.‬
‮ـ ‬آثار کبـدی
• ‬در کلانژیت تجربی
‮ـ ‬آثار هورمونی
‮ـ اثر استروژنی دیوسژنین
‮ـ ‬آثار کاهنده‌ی کلسترل
• ‬تحریک بیرون ده کلسترل از صفرا با دیوسژنین
• ‬درمان تصلب شرائین با ساپونین‌های یام
• ‬درمان هیپرکلسترولمی با دیوسژنین
‮ـ ‬عکس‌العمل ماهیچه‌ی صاف آثار وابسته به دوز‮ ‬D.nipponica‮ ‬بر عضله‌ی صاف

ـ ‬فعالیت آنتی‌اکسیدان
یام وحشی وDHEA‮ ‬ دارای خواص آنتی‌اکسیدان می‌باشند
‮ـ ‬بیماری های قلب و عروق
• ‬اثر سودمند‮ ‬D.nipponica‮ ‬در بیماری کرونر
• ‬درمان تصلب شرائین مغز با ساپونین‌های‮ ‬D.cauciasia‮ ‬
ـ ‬آثار پروژستروژنی
دیوسژنین در بدن انسان به پروژسترون تبدیل نمی‌شود‮.‬
• آثار گیاه برتر از پروژسترون خون است.
• کرم یام وحشی بر میزان پروژسترون بزاق تاثیر ندارد‮.‬

ضدالتهاب،‮ ‬ضدروماتیسم،‮ ‬آنتی‌اسپاسمودیک‮(‬رحم‮)‬،‮ ‬ضدسرفه،‮ ‬صفرابر،‮ ‬معرق،‮ ‬مدر،‮ ‬تونیک عصبی،‮ ‬استروژنیک،‮ ‬موثر برمعده،‮ ‬تونیک وریدی

یام وحشی از نظر طبیعت سرد و از نظر کیفیت شیرین است‮. ‬از یام وحشی در موارد زیر استفاده به عمل می‌آید‮:‬
آرتریت،‮ ‬کله‌سیستیت،‮ ‬قولنج روده،‮ ‬قولنج‌کلیه،‮ ‬کرامپ‌ها،‮ ‬اسپاسم عضلات،‮ ‬تنش‌عضلانی،‮ ‬هیپرپلازی کیستیک،‮ ‬سیستیت،‮ ‬دیورتیکولیت،‮ ‬قاعدگی دردناک،‮ ‬آندومتریوز،‮ ‬نفخ،‮ ‬بیماری‌های کیسه‌ی صفرا،‮ ‬هیپرکلسترولمی،‮ ‬لنگیدن متناوب،‮ ‬نشانه‌های یائسگی،‮ ‬تهدید به سقط،‮ ‬دردهای رحم و تخمدان،‮ ‬بارداری،‮ ‬تهوع،‮ ‬روماتیسم،‮ ‬آرتریت روماتوئید،‮ ‬خونروی ناشی از بدکاری رحم،‮ ‬در سالهای اخیر از یام وحشی کرمی تهیه کرده‌اند که مورد استقبال قرار گرفته است‮. ‬ادعا بر آن است که این کرم دارای آثار درمانی بر میزان پروژسترون است‮. ‬بعضی سازندگان این کرم‌ها ادعا می‌کنند که کرم یام وحشی مترادف پروژسترون طبیعی است و آثار سودمند پروژسترون را به عنوان بهره‌ی درمانی این فرآورده شرح می‌دهند‮.‬
این ادعاها براساس این اعتقاد استوار است که دیوسژنین موجود در یام وحشی پس از جذب از راه پوست به پروژسترون تبدیل می‌شود‮. ‬به نظر می رسد اشتباه سازنده‌ی کرم از آنجا ناشی شده باشد که این امر در آزمایشگاه واقع می شود ولی در بدن وضع به گونه ی دیگری است‮. ‬هیدرولیز شدن گلیکوزیدهای ساپونینی‮ (‬دیوسین،‮ ‬بوتوژنین و دیودنین‮) ‬وقتی از کرم یام وحشی استفاده می‌شود در پوست اتفاق نمی‌افتد زیرا این جریان فقط در آزمایشگاه و یا در روده و تحت تاثیر باکتری‌ها انجام می گردد‮. ‬به این ترتیب به نظر می‌آید که با استفاده از کرم یام وحشی،‮ ‬میزان پروژسترون افزایش نمی‌یابد و آثار درمانی کرم را نمی‌توان به دیوسژنین نسبت داد زیرا اساسا در این کرم‌ها،‮ ‬این ساپوژنین وجود ندارد‮. ‬به احتمال زیاد گلیکوزیدهای ساپونین نامزد احتمالی این فعالیت به شمار می‌روند ولی آثار این مواد احتمالا از نوع استروژنی است‮. ‬در مورد آثار این مواد در بدن چیز زیادی نمی‌دانیم و هر نوع ادعا در این مورد فقط در اندیشه جای دارد‮. ‬ضمن آنکه مقدار مصرف این کرم‌ها متفاوت است و در بعضی گیاهان دیگر از جمله پنـج انگشت هم وجـود دارد‮.‬

گاهی با مصرف یام وحشی اسهال ساده‌ی خفیفی گزارش شده است‮. ‬به این جهت مصرف گونه‌های سیب‌زمینی شیرین‮ (‬یام وحشی در افراد دچار ضعف گوارش و آنهایی که به آسانی دچار شکم روش می‌شوند باید با احتیاط صورت گیرد‮).‬
در تمام دوران بارداری استفاده از یام مطمئن است و در سنت برای تهوع بارداری‮ (٤‬و‮١١) ‬و نیز پیشـگــیــری از ســقـــط استـفـاده می‌شـود (‮٢١).‬
با مقدار خوراک درمانی تاثیر متقابل این گیاه با داروها،‮ ‬گیاهان یا اغذیه گزارش نشده است‮.‬

در طب گیاهی‮ ‬غرب با گونه‌های مورد استفاده‌ی یام وحشی،‮ ‬مسمومیت مستند گزارش نشده است‮.‬

‬-گیاه‌خشک‮ (‬ریزوم یا ریشه‮)‬
‮٦ ‬تا ‮٢١ ‬گرم در روز
‮ـ ‬عصاره‮: ٠٢ ‬تا ‮٠٤ ‬میلی لیتر در هفته‮ (١ ‬به ‮٢)‬

1‭.Lust‭, ‬J‭, ‬1974‭, ‬The Herb Book‭, ‬Bantam‭, ‬New York‭, ‬p 401‭.‬
2.Willard‭ , ‬ T‭,  ‬1991‭  , ‬Wild Rose Scientific Herbal‭, ‬Wild Rose College of Natural Healing Ltd‭, ‬Alberta‭, ‬Canada‭, ‬p 343‭.‬
3‌‌.Scientific Committee British Herbal Medicine Association‭, ‬1983‭, ‬British Herbal Pharmacopoeia‭. ‬British Herbal Medicine Association‭, ‬West Yorks‭, ‬UK‭, ‬pp 78-9‭.‬
4.Grieve‭, ‬M‭, ‬1931‭, ‬A Modern Herbal‭, ‬Penguin‭, ‬Middlesex‭, ‬England‭, ‬p 91‭.‬
5.Reid‭, ‬DP‭, ‬1987‭, ‬Chinese ‭‬Herbal    Medicine‭, ‬  CFW Publications‭, ‬Hong Kong‭, ‬p111‭.‬
6.Fisher‭, ‬C‭, ‬Painter‭, ‬G‭, ‬1996‭, ‬Materia Medica of Western Herbs for the Southern ‭Hemisphere‭, ‬C‭.‬Fisher/G‭. ‬Painter‭, ‬Aukland‭, ‬New Zealand‭, ‬p 91‭.‬
7.Willard‭, ‬T‭, ‬1992‭, ‬Textbook of     Advanced     Herbology‭, ‬Wild Rose College of Natural‭‬Healing‭, ‬Alberta‭, ‬Canada‭, ‬p 123‭.‬
8‭‬.Chevallier‭,   ‬A‭, ‬ 1996‭, ‬The‭ Encyclopedia of Medicinal Plants‭, ‬Dorling Kindersley‭,‬ ‭‬London‭, ‬p 89‭.‬
9.Yen‭   , ‬  KY‭  , ‬  1992‭  , ‬  The‭ ‬Illustrated   Chinese   Materia Medica‭, ‬SMC Publishing Inc‭. ‬Taiwan‭, ‬Republic of China‭, ‬p 84‭.‬
10.Lassak‭,  ‬EV‭, ‬Mc  Carthy‭, ‬TM‭, ‬1983‭, ‬Australian Medicinal Plants‭, ‬Methuen‭, ‬North Ryde‭, ‬NSW‭, ‬p 186‭.‬
11.Mc Intyre‭, ‬A‭, ‬1995‭,  ‬The Complete  Woman’s   Herbal‭, ‬Hodder   Headline‭ ,  ‬Pty Ltd ‭,‬‭‬Australia‭, ‬p 29‭.‬
12.Mabey‭, ‬  R‭  (‬ed‭)  , ‬ 1988‭, ‬The Complete   New  Herbal‭, ‬Gaia Books‭, ‬London‭, ‬p 56‭.‬
13.Priest‭, ‬AW‭, ‬Priest‭, ‬LR‭, ‬1982‭, ‬Herbal Medication‭, ‬LN Fowler and Co Ltd‭, ‬Essex‭, ‬p 68‭.‬
14.Bruneton‭ , ‬J‭, ‬1995‭,‬‭‬Pharmacology‭, ‬Phytochemistry‭, ‬Medicinal Plants‭, ‬Lavoisier,Paris‭, ‬France‭, ‬p 546‭.‬
15‭‬.Weiss‭, ‬R‭, ‬1988‭, ‬Herbal Medicine‭, ‬Beaconsfield Publishers‭, ‬England‭, ‬p 330‭.‬

ثبت نظر

ارسال

نظرات

دکترشجاعی

4 سال و 6 ماه و 10 روز پیش

مطالبتووون حرف نداشت بسیار خوب مطالب رو دسته بندی کردید خسته نباشید

خواص گل سرخ در طب سنتی ایران

خواص گل سرخ در طب سنتی ایران

مدتی پیش، پس ازانتشار کتاب گیاهان دارویی منطقه سواد کوه،  که در آن به خواص ...

ادامه مطلب
درمان طبیعی آلرژی های فصلی

درمان طبیعی آلرژی های فصلی

گذشته از آلرژی های غذایی ، حساسیت های فصلی یا رینیت آلرژیک (Allergic Rhinitis) نیز ...

ادامه مطلب
 تاثیر آب گوجه فرنگی بر فشار خون و قلب و عروق

تاثیر آب گوجه فرنگی بر فشار خون و قلب و عروق

گوجه فرنگی از جمله گیاهانی است که همواره برای بدن انسان مفید بوده و کارشناسان ...

ادامه مطلب
قطره علف لیمو

قطره علف لیمو

اسانس علف لیمو اثرات غیرقارچی نویدبخشی داشت که منجر می‌شود تا نویسندگان اظهار کنند که ...

ادامه مطلب
آیا می‌توان توسط یوگا فشارخون را کاهش‌داد؟

آیا می‌توان توسط یوگا فشارخون را کاهش‌داد؟

تمرینات یوگا ذهن‌جسم را درمان می‌کند و می‌تواند اثرات گوناگونی برسلامتی انسان داشته‌باشد. حال پرسش ...

ادامه مطلب
اسانس شوید  و کاهش LDL

اسانس شوید و کاهش LDL

معتقد بودند دم‌کرده‌ی شوید از نفخ شکم، به‌ویژه در نوزادان، جلوگیری می‌کند. نوشیدن یک فنجان ...

ادامه مطلب
آلودگی هواو اضطراب دوران کودکی

آلودگی هواو اضطراب دوران کودکی

آلودگی هوا یکی از مشکلات و معضلات بهداشتی در جهان است که منجر به تشدید ...

ادامه مطلب
اثر خواب ناکافی روی قلب

اثر خواب ناکافی روی قلب

طی سال‌‌‌های اخیر، بررسی های گوناگون تاکید زیادی بر خطر کم خوابی و ارتباط آن ...

ادامه مطلب
موادغذایی سرشار از کلسیم برای وگان ها

موادغذایی سرشار از کلسیم برای وگان ها

وگانیسم یا گیاهخواری مطلق یک روش تغذیه و زندگی است که هدف آن حذف هر ...

ادامه مطلب
فواید روغن زیتون روی پوست

فواید روغن زیتون روی پوست

روغن زیتون محصول استخراج شدۀ اعجاب انگیز از زیتون و جزء اساسی رژیم غذایی مدیترانه ...

ادامه مطلب